گزیده های از کلام مولی امیرالمومنین در نهج البلاغه

گزیده های از کلام مولی امیرالمومنین در نهج البلاغه

به نام خدا

مقدمه

كتاب شريف نهج البلاغه حاوی ۲۳۹ خطبه ، ۷۹ نامه و ۴۸۱ حكمت است كه «محمد بن حسين موسوي» معروف به «سيد رضي » در سال ۴۰۰ هجري از ميان صد ها خطبه ، موعظه ، نامه ، عهد نامه و كلمات كوتاه امير مؤمنان علي (ع) برگزيده و اين تأليف ارزشمند خود را نهج البلاغه ، يعني راه روشن بلاغت نام نهاده است .
حسين محمد عبده مفتي و عالم برجستة اهل سنت در مقدمة شرح خود بر نهج البلاغه نوشته است ؛
«اين كتاب جليل مجموعه اي است از سخنان سيد و مولاي ما امير مؤمنان علي بن ابيطالب (كَرّم الله وَ جْهَهُ) كه سيد شريف رضي از سخنان پراكندة آن حضرت برگزيده و گرد آورده و نام آن را نهج البلاغه نهاده است و من اسمي مناسب‌تر و شايسته تر از اين اسم كه دلالت بر معناي آن بكند سراغ ندارم ‌»
علاوه بر فصاحت و بلاغت و زيبايي لفظي و آرايش هنري نهج‌البلاغه ، معاني و مفاهيم والاي آن به اين كتاب بي‌نظير به درازاي تاريخ جاودانگي بخشيده است ، مفاهيم عميقي كه از سرچشمه وحي مايه گرفته و از زبان قرآن ناطق جاري و صادر گرديده است.
سخنان علي عليه‌السلام مثل خود آن حضرت كامل و جامع است. و از عمق و ژرفاي حيرت‌انگيزي برخوردار است علي (ع) نمونه‌اي از كامل‌ترين انسان و كتابش نهج‌البلاغه مصداقي از جامع‌ترين كتابهاست. كتاب نهج‌البلاغه كه نازلۀ روح علي (ع) است براي تعليم و تربيت خفتگان در بستر منيت و در حجاب خودخواهي ، معجوني است براي شفا ، و مرهمي است براي دردهاي فردي و اجتماعي ، و مجموعه‌اي است داراي ابعادي به اندازۀ ابعاد يك انسان و يك جامعۀ بزرگ انساني. ( پيام امام خميني به كنگرۀ نهج‌البلاغه ) باشد تا اين كلمات گهر‌بار راهي براي جبران عقب ماندگي‌هاي گذشته و چراغي فرا راه آيندۀ ما باشد

 

« زبان را امير قرار دادن »
۱- قال علي (ع) : هانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ مَنْ اَمَرَ عَلَيْها لِسانَهُ.
( حكمت ۲ )
امام علي ( ع ) فرمود : آن كه زبان را بر خود حاكم كند خود را بي‌ارزش كرده است
**
امير و حاكم قرار دادن زبان بر بدن به اين معناست كه هر چه به زبانمان مي‌آيد بگوييم ، حتي اگر هلاكت و تباهي انسان را در دنيا و آخرت در پي داشته باشد ، زيرا گفتاري كه بدون توجه و تفكر به زبان آيد ، سبب ارتكاب گناهان مي‌شود و عذاب الهي به همراه مي‌آورد و آتش جهنم را مي‌افروزد.
از زبان بيش از هفتاد گناه صادر مي‌شود. در حديث آمده : زبان هر روز صبح به اعضاي ديگر بدن مي‌گويد؛ چگونه‌ايد ؟ مي‌گويند: اگر تو ما را به حال خود واگذاري ، خوبيم !
از كلام امام علي ( ع ) نتيجه مي‌گيريم كه روح انسان از چنان عظمتي برخوردار است كه نبايد گرفتار و اسير تكه گوشتي به نام زبان شود تا با بيان سخنان ناسنجيده و بدون انديشه ، خود را به هلاكت اندازد؛ بلكه اين عضو كوچك تنها براي اظهار نياز و ضرورتها ست .

زبان هر كه فرماندۀ خويش كرد ز خواري دل خويش را ريش كرد.

«غنيمت شمردن فرصتها»
۲- قال علي ( ع ) : اَلْفُرصَة تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ فَانْتَهِزُوا فُرَصََ الْخَيْرِ. (حكمت ۲۱ )
امام علي ( ع ) فرمود: فرصت‌ها چون ابر مي‌گذرند پس فرصت‌هاي نيك را غنيمت شماريد.
* *
فرصتها لحظاتي زود‌گذر در عمر انسان‌ها هستند كه اگر انسان آن را غنيمت شمرد ، برنده و اگر آن را درك نكند بازنده است. فرصت‌هاي خوب را بايد شكار كرد زيرا آنان مانند ابر به سرعت مي‌گذرند و به زودي از بين مي‌روند.
تندرستي، سلامتي ، جواني و روزهاي فراغت از مهمترين فرصت‌هاي زندگاني هر كسي است اما افسوس كه بيشتر مردم وقتي ارزش اين فرصت‌ها را مي‌فهمند كه آنها را از دست بدهند.
پس اي دوستان عزيز : پيش از آنكه پشيمان شويد و بگوييد اي كاش چنين مي‌كردم ….
برخيزيد و با جديت تمام،درس بخوانيد و تلاش كنيد كه اندوه فردا سودي ندارد. فرصت‌ها مانند آب رواني است كه در رودخانه‌اي زيبا به سوي دريايي پهناور در حركت است.

آب اي رود به سرچشمه نگردد باز بهتر آن است كه فكري بكنيم از آغاز

در جلد ۱ وسائل‌الشيعه صفحۀ ۱۱۴ از حضرت رسول ( ص ) روايت شده كه به ابوذر فرمود :
پنج موهبت را قبل از پنج گرفتاري غنيمت دان : جواني را قبل از پيري ، سلامتي را قبل از بيماري ، ثروت را قبل از فقر ، آسايش فكر را قبل از اشتغال فكر و زندگي را قبل از مرگ.
*
« اهميت صبر »
۳- قال علي ( ع ) : اَلصَّبرُ شُجاعةٌ. ( حكمت ۴ )
امام علي ( ع ) فرمود : صبر شجاعت است .
* *
صبر يعني ايستادگي در برابر تمايلات نفساني ، سختيها ، بلايا و حوادث ؛ به گونه‌اي كه اين امور در او اثر نكنند و همان حال آرامش و ثبات روحي قبل از مواجهه با آنها را داشته باشد ؛ مثل صبر بر ترك لذت گناه ؛ صبر بر سختي روزه گرفتن ، شكيبايي بر از دست دادن مال و فرزند.
پس صبر بر سه قسم است : صبر بر مصيبت ، صبر بر معصيت ، صبر بر عبادت
كساني كه گرفتار ترس مي‌باشند اگر اراده به خرج دهند مي‌توانند ترس خودرا درمان كنند .
ارادۀ قوي ناتوانيهاي بدن را جبران مي‌كند. از امام صادق (‌ع)‌ روايت شده : در صورتي كه انسان نيت قوي براي انجام كاري داشته باشد بدنش در انجام آن كار ضعيف نخواهد بود.
( وسائل ۱/ ۵۳ )
‌« تقدم واجبات بر مستحبات »
۴- قال علي (ع) : لاقُرْبَةََ بِا‌لنََّوافِلِ إذا اَضَرَّتْ بِالْفَرائِضِ .
(حكمت ۳۹ )
امام علي ( ع ) فرمود : تقرب و نزديك شدن ( به رحمت خداوند) به وسيلۀ مستحبات روا نيست ، اگر ( انجام مستحبات ) به واجبات زيان برساند.
* *
در اسلام اولين گام براي نزديكي به خدا ، واجبات است و آنگاه مستحبات . اما اگر عمل به مستحبات ، موجب كوتاهي در انجام دادن واجبات يا درست انجام ندادن آنها شود ، ديگر آن مستحب ارزش و اثري ندارد. مثلاً اگر كسي بر اثر انجام دادن مستحباتي مانند نماز شب و يا عزاداري در شب عاشورا تا نيمه‌هاي شب بيدار باشد و در اثر اين بيداري نماز صبح او قضا شود و يا تا هنگام طلوع آفتاب به تأخير افتد اين عبادت و عزاداري نه تنها ثواب و پاداشي ندارد بلكه باعث معصيت هم مي‌شود. از اين رو بايد به مستحب تا آنجا عمل شود كه بدانيم كار واجبي به خاطر آن ضايع نمي‌شود.
*
« دروغگو همان سراب است »
۵- قال علي (ع) لِابنه اِلْحَسَنِ : اِياكَ وَ مُصَادَقَةَ الكَذّابِ فَاِنَّهُ كَالسَّرابِ يُقَرِِّبُ عَلَيْكَ الْبَعيدَ و يُبَعِّّدُ عَلَیکَ الْقَريبَ .
حكمت ( ۳۸ )
امام علي (ع) به فرزندش امام حسن ( ع ) فرمودند : از دوستي با كسي كه بسيار دروغ مي‌گويد. بپرهيز پس او مانند سراب است كه دور را براي تو نزديك و نزديك را دور مي‌گرداند.
* *‌
علت اين است كه دروغگو ، كار غير ممكن را ممكن و كار ممكن را غيرممكن جلوه مي‌دهد ، زشت را زيبا و زيبا را زشت نشان مي‌دهد. پس دوست خود را به خطا مي‌اندازد و مشكلات فراواني را برايش به وجود مي‌آورد .
*
« بي‌نيازي از آرزوها »
۶- قال علي ( ع ) : اَشْرَفُ الْغِني تَرْكُ الْمُني .
( حكمت ۳۴ )
امام علي ( ع ) فرمود : برترين بي‌نيازي و توانگري ، رها ساختن آرزوهاست .
* *
ترك خواسته‌ها بالاترين توانگري وبي‌نيازي است . كسي كه در پي رسيدن به خواسته‌هاي خود باشد هيچ گاه رنگ بي‌نيازي را نمي‌بيند و اگر آنها را كنترل نكند همين خواسته‌هاي بي‌حد و مرز و حتي مباح ، او را به محرمات خدا مي‌كشانند.
*

« نماز نزديك شدن به خداست»
۷-قال علي ( ع) : اَلصَّلوةُ قربانُ كُلِّ تَقِّيٍ .
( حكمت ۱۳۶ )
امام علي ( ع ) فرمود : نماز موجب نزديكي هر پارسايي به خداست.
*‌ *
دانشمندان علوم اسلامی مي‌گويند هر كار خوبي را اگر با نيت « قربةً الي الله » انجام دهيد خداوند به شما پاداش خواهد داد. « قربةً الي الله » يعني نزديك شدن به خدا ؛ معاني « نزديك شدن » به خدا چيست ؟
يك مثال : تمام فرزندان خانواده‌اي در كنار پدر و مادر خود زندگي مي‌كنند اما يكي از آنها بيش از ديگران به كلام والدين خود گوش مي‌دهد و دستورات آنها را اجرا مي‌كند. او بيش از برادران و خواهران خود به پدر و مادر احترام مي‌گذارد. چنين فرزندي نسبت به ديگر فرزندان به پدر و مادر نزديك‌تر است و والدين از او راضي‌تر و خشنود‌ترند.
در دين اسلام نزديكي به كارهاي پسنديده سبب مي‌شود كه انسان به خدا نزديك شود ولي نماز در ميان كارهاي پسنديده از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. نماز مقام و جايگاه انسان را در نزد خدا بالا مي‌برد.
*

«سرچشمۀ اميدواري»
۸-قال علي ( ع ) : لايَرجُوَنَّّ اَحَدٌمِنْكُمْ الاّ رَبَّهُ .
( حكمت ۸۲/۱)
امام علي (ع) فرمود : هيچ فردي از شما جز به پروردگارش اميدوار نباشد.
* *
نوجوان بايد با اميد وارد جامعه و مراكز علمي شود و در خانه و خانواده اميدوار زندگي كند زيرا بسياري از بيماريهاي رواني ، و اضطرابهاي روحي و سرانجام ميل به انزوا و افسردگي روحي ريشه‌اش در نا‌اميدي است. بايد دل را به جايگاه اصلي اميدواري‌ها متوجه ساخت و بايد دانست كه اگر همۀ انسانها از ما فاصله بگيرند و نتوانند ما را ياري دهند باز خدا هست كه با عنايت و لطف خود هر مشكلي را بر طرف مي‌سازد و همواره ياور انسانهاست.
*
« ادب زيوري هميشه نو »
۹-قال علي (ع) : وَ الاداب ُ حُلَلُ مُجَدَّدَةٌ .
( حكمت ۵ )
امام علي ( ع ) فرمود : ادب زيوري است كه هميشه تازه است و كهنه نمي‌شود.
*‌ *
ادب صفتي كه در برخورد شخص با ديگران وجود دارد مثلاً در هنگام حرف زدن و نشست و برخاست با ديگران ، برخي از صفات خوب انساني و اخلاقي را رعايت كردن. اين صفت ( ادب) زينت و زيبايي شخصيت انسان است . شخصيت انسان با داشتن اين زينت هرگز از زيبايي و تازگي نمي‌افتد و هميشه جلوه‌گر و خيره‌ كننده است. به اين نكته توجه داشته باشيد كه بهترين و مناسب‌ترين زمان براي خودسازي ، اخلاق خوب پيدا كردن و ادب آموختن،در همين سني است كه شما داريد . پس سعي كنيد از اين فرصت طلايي خوب استفاده كنيد. خيلي زود خود را به زيور اخلاق و ادب زينت دهيد.
*
« خوش رويي و شاد كردن مؤمن »
۱۰- قال علي ( ع) : اَلمُؤمِنُ بُشرُهُ في وَجْهِهِ و خُزْنُهُ في قَلْبِهِ .
( حكمت ۳۳۳ )
امام علي ( ع ) فرمود : شادي مومن در چهرۀ او ، و اندوه وي در دلش پنهان است.
**
از صفات بسيار خوب و مورد سفارش اسلام براي مومنان اين است كه خوشرو باشند و همواره در شاد كردن مؤمنان بكوشند. شوخي‌هاي پاكيزه و خوشرويي و لبخند به عنوان يكي از اصول عالي اخلاقي در زندگي پيامبر اكرم ( ص ) و امامان (ع) مطرح بوده است.
خوشرويي علاوه بر آنكه بر آرامش روحي و عصبي خود شخص مؤثر است ، باعث محبوبيت و عزت او در ميان افراد و برخوردهاي محترمانۀ مردم است. علاوه بر آن اگر شبهه و يا كينه‌اي در دل كسي باشد بر طرف مي‌شود. رسول خدا ( ص ) فرمودند : « خوشرويي كينۀ دل را بر طرف مي‌سازد. »
بهترين چيزي كه در ملاقات با كسي مي‌توان به او هديه داد ، گشاده‌رويي و خوشرویی است . خوشروریی و گشاده رویی از عظمت و کرامت نفس و روح انسان است .
در اسلام به شاد كردن مومن نيز اهميت زيادي داده شده است تا آنجا كه رسول گرامي اسلام ( ص ) مي‌فرمايد : كسي كه مومني را شاد كند مرا شاد كرده است و كسي كه مرا شاد كند خداوند را شاد كرده است.
*
« خودپسندي و فراواني دشمن »
۱۱- قال علي ( ع ) : مَنْ رَضِيَ عَنْ نَفْسِهِ كَثُرَ السّاخِطُ عَليهِ .
( حكمت ۶ )
امام علي (ع) فرمود : انسان از خود راضي ، دشمنان او فراوانند.
**
كسي كه از خود راضي باشد عيبهاي خود را نمي‌بيند و تصور مي‌كند كه هيچ عيب و نقصي ندارد و انتظار دارد همه او را ستايش كنند. با مردم از روي خودپسندي سخن مي‌گويد: و خودپسندانه رفتار مي‌كند ، درنتيجه همه از او مي‌رنجند .
چنين شخصي به دلايل زير نزد مردم محبوبيتي ندارد :
۱- چون قدر و منزلت خود را بالاتر از ديگران مي‌بيند متوجه خطاها و اشتباهات خود نمي‌شود. پس عده‌اي درصدد بيان اشتباهاتش برمي‌آيند و او نمي‌پذيرد در نتيجه مورد خشم مردم قرار مي‌گيرد.
۲- كسي كه از خود راضي است اعتقاد دارد نسبت به ديگران كامل‌تر است و آنها را ناقص و به ديدۀ تحقير مي‌نگرد در نتيجه خشم مردم نسبت به او زياد مي‌شود.
۳- چنين كسي كه خود را بهتر و كامل‌تر از ديگران مي‌بيند حاضر به اداي حقوق مردم نيست چون آنها را صاحب حق نمي‌داند به همين سبب تنفر و خشم مردم از او بيشتر مي‌شود.
*
« اركان ايمان »
۱۲- قال علي (ع) : اَلْا‌يمانُ مَعْرِفةٌ بِالقَلبِ و قَولٌ بِالِلّسانِ وَ عَمَلٌ بِالاَركانِ . ( حكمت ۲۲۷ )
امام علي (ع) فرمود: ايمان شناخت و معرفت قلبي و اقرار و اعتراف به آن در زبان و گفتار و عمل با اعضاء و جوارح است.
*‌ *
از اين فرمايش اينطور فهميده مي‌شود كه ايمان داراي سه ركن است نخست اينكه ايمان بايد در قلب و روح انسان اثر كرده و انسان يك نوع وابستگي روحي و قلبي به آن پيدا كرده باشد دوم اينكه اين دلبستگي همراه با اعتقاد ، در زبان و رفتار انسان ظاهر و نمايان باشد به اين معنا كه از سخنان او ايمان تراوش كند و در مقام سخن گفتن . ايماني سخن بگويد و در گفتار خود از ايمان دفاع كند سوم اينكه رفتارها ، كارها ، برخوردها و معاشرت‌هاي او رنگ حقيقت ايماني داشته باشد اگر كسي ادعاي ايمان نمايد و اين چنين نباشد او از داشتن ايمان محروم است .
*
« حياء و عيب پوشي‌ »
۱۳- قال علي (ع) : مَنْ كَساهُ الْحياءُ ثَوْبَهُ ، لَمْ يَرَ النّاسُ عَيْبَهُ .
( حكمت ۲۲۳ )
امام علي (ع) فرمود : آن كس كه لباس حياء بپوشد کسی عیب او را نبیند .
**
انسانی که دارای زینت با ارزش حیاء و شرم است از انجام كارهاي زشت خود داري مي‌كند و مردم او را خالي از اين عيوب مي‌دانند و بدين ترتيب در ميان آنان از احترام ، عزت و شخصيت بالايي برخوردار مي‌شود. حياء و شرم بر دو قسم است. در يك صورت آن ، انسان داراي حياء و شرم بي‌جاست به طوري كه عقل انسان با آنان موافق نيست مثل جايي كه انسان به خاطر شرم بي‌جا از انجام كارهاي حلال و شرعي و ضروري خود باز مي‌ماند اين نوع حياء مورد قبول شرع نيست بلكه آن حيائي كه موجب مي‌شود انسان كارهاي خلاف عقل و خلاف شرع انجام ندهد حياء خوب و مورد تشويق و تأييد شرع است.
«عاقبت آرزوهاي دراز»
۱۴- قال علي ( ع ) : مَنْ اَطالَ الْعَمَلَ اَساءَ الْعَمَلَ .
(حكمت ۳۵)
امام علي (ع) فرمود : هركه آرزو را دراز گردانيد كردار را بد نمود.
**
آرزوهاي طولاني موجب توجه و روي آوردن به دنيا و درنتيجه غفلت از آخرت و فراموشي آن و موجب پديد آمدن عمل و رفتار نادرست مي‌شود.
عمربن‌سعد‌بن وقاص فرزند كسي بود كه سابقۀ طولاني در اسلام داشت و كسي نبود كه پيامبر و امام و فرزندش امام حسين (ع) را نشناسد ولي وقتي پيشنهاد حكومت ري به او داده شد براي رسيدن به اين آرزو در حاليكه خود را بين بهشت و جهنم مي‌ديد جنگ با امام حسين (ع) را انتخاب كرد و اين آرزو او را به راهي كشانيد كه مرتكب بدترين رفتار انساني در طول تاريخ شد و امام معصوم و فرزندان رسول خدا ( ص ) را به شهادت رسانيد ، زنان و كودكانشان را به اسارت برد و عذاب ابدي را براي خود فراهم ساخت.
*
« تفاوت عاقل و احمق »
۱۵- قال علي (ع):لِسانُ الْعَاقِلِ وَراءَ قَلْبِهِ ، و قَلْبُ الْاَحمَقِ وَراءَ لِسانِهِ
(حكمت ۳۹ )
امام علي (ع) فرمود : زبان خردمند پشت دل اوست و دل احمق پشت زبانش است
**
خردمند با انديشه‌اش تمام جوانب يك موضوع را بررسي مي‌كند و آنگاه حرف مي‌زند ؛ به خلاف انسان نادان كه نسنجيده سخن مي‌گويد و وقتي اشتباه خود را مي‌فهمد كه كار از كار گذشته است.
علت اين است كه بعضي از افراد قلبشان بر زبانشان مقدم است يعني رهبرشان عقل و قلب است و قبل از سخن گفتن صلاح كار خود را بررسي مي‌كنند اما در مقابل ، زبان بعضي بر قلبشان پيشي مي‌گيرد و نمي‌گذارد قلب و عقلشان همۀ جهات يك مسئله را بررسي كرده و دربارۀ آن بيانديشد و پيش از انديشيدن ، زبان سخني را جاري نموده است. چنين كسي نه در امور مادي بر مشكلات فائق مي‌آيد و نه در مصالح اُخروي و راه راست انتخابي درست خواهد داشت .
*
«هيچ عزتي گرامي‌تر از تقوا نيست»
۱۶- قال علي (ع) : لا عِزّ اَعَزَُّ مِنَ التَّقْوي
( حكمت ۳۷۱ / ۱)
امام علي (ع) فرمود : هيچ عزتي ، گرامي‌تر از تقوا نيست.
**
تقوا يعني گردآوردن همۀ خوبيها ، در فارسي اين واژه را پرهيز‌گاري تعريف كرده اند و در حقيقت پرهيز ، دوري كردن از كيفر الهی به وسيلۀ اطاعت از فرامين خداست.
هر كه با تقوا باشد همواره به مردم خدمت مي‌كند و سودش به ديگران بيشتر مي‌رسد. بنابر‌اين در نزد خدا و مردم گرامي‌تر و عزيز است. ثروت ، رياست ، علم و دانش و… همگي عزت و احترام را براي افراد مي‌آورند. اما هيچكدام اين عزت‌ها حقيقي نيست. عزتي حقيقي و راستين است كه در پيشگاه خدا حاصل شود و آدمي در نزد او عزيز باشد و اين عزت فقط در سايۀ تقوا حاصل مي‌شود.
روزي پيامبر خدا (ص) در جمع ياران خويش فرمود : « يك صفت است كه هر كس پايبند آن باشد ، دنيا و آخرت به فرمانش در آيند و به بهشت دست يابد.» يكي از ياران پيامبر (ص) پرسيد : اي رسول خدا آن صفت چيست ؟ پيامبر خدا ( ص) فرمود: « تقوا ، هر كه مي‌خواهد با عزت ترين مردم باشد ، بايد تقوي پيشه كند.»
*
« مداومت بر عمل خير»
۱۷- قال علي (ع) : قليلٌ تَدُومُ عَلَيْهِ اَرْجي مِنْ كَثيرٍ مَمْلوُلٍ مِنْهُ ( حكمت ۲۷۸ )
امام علي (ع) فرمود: كار اندكي كه ادامه يابد ، از كار بسياري كه از آن به ستوه‌آيي ، اميدوار كننده‌تر است .
**
خداوند افراط ( زياده‌روي ) و تفريط ( سهل انگاري ) را دوست ندارد ولي از كاري كه با برنامه‌ريزي صحيح و نيت درست انجام شود. بسيار خرسند مي‌گردد. بعضي‌ها در يك روز ده‌ها كار خوب انجام مي‌دهند تا جايي كه با خستگي تمام به خانه مي‌روند و پس از آن تا مدتها از كار خير دست مي‌كشند و مي‌گويند ما در فلان روز چه‌ها كرديم و …
اين گونه عمل كردن در نزد خدا چندان ارزشي ندارد، خداوند مهربان دوست دارد كه بنده‌اش پيوسته به كار شايسته اقدام كندهر چند اين كار خوب ، كاري اندك باشد.
رهرو آن نيست گهي تند و گهي خسته رود
رهرو آن است كه آهسته و پيوسته رود
*
« علامت عقل »
۱۸- قال علي (ع) : اَلتَّوَدُّدُ نِصْفُ الْعَقْلِ .
( حكمت ۱۴۲)
امام علي (ع) فرمود: دوستي كردن نيمي از خردمندي است.
* *
ايجاد رابطۀ دوستي از امور لازم و ضروري در زندگي است و حكايت از استفادۀ فرد از قدرت تفكر و عقل او دارد. از كارهاي انسان عاقل اين است كه براي مصالح دنيا و آخرت خود با برخي افراد رابطۀ دوستي برقرار مي‌كند.
حال با توجه به اهميت و نقشي كه رابطۀ دوستي در زندگي انسان دارد ، در انتخاب دوست بايد دقت زيادي كرد و به خاطر يك برخورد ساده و چند دقيقه با هم بودن و با هم حرف زدن نبايد با كسي دوست شد و بايد بين آشنا شدن و دوست شدن فرق گذاشت با خيلي‌ها فقط بايد آشنا شد ولي دوست بايد خيلي حساب شده باشد. چرا كه وقتي انسان با كسي دوست شد ، با او رفت و آمد مي‌كند ، از اسرار او باخبر مي‌شود ، و در بسياري از موارد مهم به او اعتماد مي‌كند و اگر دوست انسان ناباب باشد. انسان در همۀ اين موارد از طرف او ضربه مي‌بيند.
*
« غيبت نشانۀ ناتواني »
۱۹- قال علي (ع) فرمود : اَلغَيْبَةُ جَهْدُ الْعاجِزُ .
(حكمت ۴۶۱)
امام علي (ع) فرمود غيبت كردن تلاش ناتوان است .
**
منظور از غيبت كردن ، آن است كه در غياب كسي ، چيزي گفته يا فهمانده شود كه اگر به گوش او برسد ناراحت مي‌شود. غيبت كردن. عملي است بسيار ناجوانمردانه ، كه كاملاً دليل بر ضعف و عجز است و انسان توانمند هيچ گاه عقدۀ خود را با غيبت كردن خالي نمي‌كند. انسان‌هاي با كرامت ، اصيل و بزرگوار هيچ گاه از اين حربه‌هاي بسيار رذيلانه و ناجوانمردانه استفاده نمي‌كنند. غيبت كردن قبل از اينكه بتواند نقص شخصيت مورد غيبت را نشان دهد، بيانگر انحطاط اخلاقي ، ضعف روحي و واماندگي و عجز و غيبت كننده است . انسان به هر ميزان غيبت كند به همان ميزان پستي و حقارت خود را نشان مي‌دهد. با توجه به اين مسائل است كه گناه غيبت در رديف شديدترين و سخت‌ترين گناهان واقع شده است. گناهي كه آثار بسيار سوئي در دنيا و عذاب سخت قيامت را به دنبال دارد.
*
«انجام عمل صالح و توبه »
۲۰- قال علي (ع) : لا تَكُنْ مِمَّنْ يَرْجُوا الْاخِرةِ بِغَيرِ الْعَمَلِ ، وَ يُرْجَي الَتَّوْبَةَ لِطُولِ الاَمَلِ. (حکمت ۱۵۰)
امام علي (ع) فرمود : از كساني مباش كه بدون عمل صالح به آخرت اميدوارند و توبه را با آرزوهاي دراز به تأخير مي‌اندازند .
**
توبه ، از نعمت‌هاي بسيار بزرگ خداوند است كه به انسان مرحمت فرموده است . توبه ، به معني ترك گناه و بازگشت به سوي خدا و بهترين عذرخواهي در پيشگاه خداوند است.
خداوند در آيۀ ۵۳ سوره زُمَر مي‌فرمايد « بگو اي بندگان من كه برخود اسراف و ستم روا داشتيد ، از رحمت خداوند ، نوميد نشويد كه خدا همۀ گناهان را مي‌آمرزد، او بسيار بخشنده و مهربان است.
از مجموع احاديث و آيات قرآن چنين فهميده مي‌شود كه انسان سفارش به انجام عمل و شتاب و عجله در توبه شده است دليل آن هم اين است كه اولاً با تأخير توبه ، بار گناهان سنگين‌تر مي‌شود و گناهان انسان زيادتر مي شود و خود اين امر كار را دشوارتر مي‌كند ثانياً مرگ انسان بي‌خبر مي‌آيد ، چه بسا قبل از توبه كردن و آمرزش گناهان بميرد و به عذاب سخت الهي گرفتار آيد. دراين صورت حتي اگر فردي نوجوان هم هست. بايد فوراً توبه كند و از گناهان بپرهيزد و به خداوند روي آورد.
*
«روش زندگي با مردم »
۲۳- قال علي (ع) : خالِطُوالناسَ مُخالَطَةً اِنْ مُتُّم مَعَها بَكَوْا عَلَيْكُمْ ، وَاِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا اِلَيْكُمْ . (حكمت ۱۰)
امام علي (ع) فرمود: با مردم آنگونه معاشرت كنيد ، كه اگر مرديد بر شما اشك ريزند ، و اگر زنده مانديد ، با اشتياق سوي شما آيند.
* *
سفارش علي (ع) خوشرفتاري و معاشرت نيكو با مردم است. امامان بزرگوار ما حتي نسبت به دشمنانشان بسيار نرمي و مدارا مي‌كردند. بارها اتفاق افتاده كه افرادي در برار امامان شروع به فحاشي و ناسزاگويي مي‌كردند و بعد كه با برخورد بسيار خوب و مهربانانۀ آنان مواجه مي‌شدند از آنان معذرت‌خواهي كرده و پشيمان مي‌شدند. رسول خدا (ص) بهترين الگو و نمونۀ انسانها است ايشان مي‌فرمايند : « خداوند مرا مبعوث كرد تا كرامت‌هاي اخلاقي را كامل كنم » و به خاطر همين رفق و مدارا و خوش اخلاقي بود كه دوست و دشمن براي آن حضرت احترام قائل بودند.

« روش برخورد با دوستان بد »
۲۲- قال علي (ع) : عاتِِبْ اَخاكَ بالْاِحسان ِ اِلَيهِ .
(حكمت ۱۵۸)
امام علي (ع) فرمود : دوست بد رفتارت را با نيكي كردن سرزنش كن.
* *
برخي فكر مي‌كنند كه تنها نيكي‌هاي مردم را بايد به نيكي پاسخ داد، اگر كساني يا دوستاني با ما بدي كردند مي‌توان بديها را با بدي جبران كرد. در صورتي كه امام علي (ع) مي‌فرمايد، بدي دوستان را نيز با نيكي و نيكوكاري پاسخ دهيد تا به سر عقل آيند،آگاه شوند و دست از بديها بردارند.
*
«ضرورت نظارت عمومي »
۲۳- قال علي (ع) : فَمَنْ اَمَرَ بالْمَعْروُفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُوْمِنينَ .
( حكمت ۳۱/۸)
امام علي (ع) فرمود كسي كه به خوبي‌ها سفارش كند پشتوانۀ محكمي براي مؤمنان است.
* *
مي‌دانيم كه تنها پشتوانۀ اجراي قانون و حاكميت ارزشهاي اخلاقي در جامعه ، نظارت عمومي است.
اگر همۀ اقشار مردم بر اجراي قانون نظارت كنند قانون اجرا مي‌گردد و عدالت اجتماعي تحقق مي‌يابد. مهمترين بعد اجراي قانون در يك جامعه ، نظارت عمومي و امر به معروف و نهي از منكر و دخالت دادن نيروي مردمي در اجراي آن است. و نمي‌توان حتي در پيشرفته‌ترين جوامع به انواع جريمه‌هاي سنگين ، زندان ، و ديگر روش‌هاي جزايي براي تحقق عدالت و اجراي صحيح قانون دل بست.
*
« ارزش انسان دوستي»
۲۴- قال علي (ع) : فَاعْفُوا اَلا تُحِبُّونَ اَنْ يَغفِرَاللّهُ لَكُمْ .
( حكمت ۳۸/ ۱ )
امام علي (ع) فرمود : مردم را عفو كنيد آيا دوست نداريد كه خدا شما را عفو كند؟
**
اگر انسان‌ها را دوست بداريم ، غم و شادي آنان را غم و شادي خود و خانوادۀ خود به حساب مي‌آوريم ، روح همدردي و همدلي در ما زنده مي‌شود. آنگاه تلاش مي‌كنيم تا لبخند شادي رابر لبان انسانها مشاهده كنيم . خود را براي ديگران به كار و تلاش وا داريم. و با مردم گشاده رو و فروتن بوده ، با مهرباني و اخلاق نيكو با آنها برخورد كنيم . از خطاي دوستان در گذريم و آنها را مورد عفو قرار دهيم تا خداوند هم با لطف عميم خود از خطا‌هاي ما بگذرد و رحمت او شامل حال ما شود.

«مؤمن و ارزش حكمت»
۲۵-قال علي (ع) : اَلْحِكْمَةُ ضالَّةُ الْمُومِنِ ، فَخُذِ الْحِكْمَهَ وَلَو مِنْ اَهْلِ الِنّفاقِ . ( حکمت ۸۰)
امام علي (ع) فرمود: حكمت گمشدۀ مومن است . حكمت را فراگير هر چند از منافقان باشد.
* *
آن چيزي كه انسان بايد در تمام طول عمر به دنبال آن باشد و بنا بر فرمايش نبي‌ مكرم اسلام حضرت محمد (ص) از گهواره تا گور به دنبال آن باشد كسب علم و دانش و تجربه اندوختن براي یك زندگي سالم و خوب است. امام علي(ع) در فراگرفتن علم و دانش انسان را محدود به اشخاص خاص و منابع خاصي نكرده است بلكه مي‌فرمايد اگر منافقي هم نكتۀ خوبي بيان كرد آن سخن او را بگير و به آن عمل كن.
همچنانكه قرآن به پيامبر مي‌فرمايد « بشارت بده به كساني كه سخنهاي مختلف را مي‌شنوند و بهترين آن را انتخاب مي‌كنند. » از اين بيان متوجه مي‌شويم كه بايد هميشه بدنبال بهترين سخنان و كلمات بود ولو اينكه گويندۀ آن سخن شخص كافر يا منافقي باشد.
*
«اختلاف آفت انديشه»
۲۶- قال علي (ع) : اَلْخلافُ يَهْدِمُ الَرّأيَ .
(حكمت ۲۱۵)
امام علي (ع) فرمود: اختلاف نابود كنندۀ انديشه است.
از ضررهاي علمي و فرهنگي اختلافات اين است كه جلوي پويايي استعداد‌ها و انديشه‌ها را مي‌گيرد .چرا كه همۀ قوا و نيروها و اوقات صرف ضربه زدن به يكديگر و مخالفت‌ها و كشمكش‌ها مي‌شود.
انديشه‌هايي كه بايد براي شكوفايي استعداد‌ها و رشد و بالندگي آن به كار گرفته شود در جهت تخريب شخصيت و عدم پيشرفت آنان بكار گرفته مي‌شود در نتيجه هيچ منفعتي جز سستي و تنبلي و عقب ماندگي ندارد. پس اي نوجوانان عزيز هميشه با يكديگر در جهت همدلي و همفكري قدم برداريد و هيچ وقت نيرو و توانتان را صرف اختلاف و تفرقه نكنيد كه در مسير زندگي سست شده و آيندۀ خوبي نخواهيد داشت
*
« كينه و خصومت »
۲۷- قال علي (ع) : مَنْ بالَغَ في الخُصُومةِ أَثِمَ وَ مَنْ قَصَّرَ فيها ظُلِمَ وَ لا يَستَطيعُ اَنْ يَتَّقيَ اللهَ مَنْ خاصَمَ.
( حكمت ۲۹۸ )
امام علي (ع) فرمود : هر كس كه در دشمني كردن زياده‌روي كند گناه كرده است و اگر كوتاهي كند بر خود ستم كرده است و هر كس بي‌دليل دشمني كند نمي‌تواند با تقوا باشد.
**
وجود كينه و دشمني بين افراد آنان را به ارتكاب گناه و معاصي وا مي‌دارد و چه بسا گناهان بزرگي كه در اثر كينۀ كوچكی بوجود آمده است و تأثر و اندوه و بيچارگي فراواني را نصيب دو طرف مخاصمه و دشمني كرده است و همچنين اگر كسي در برابر ظالم و دشمن سكوت كرده و از حق خود بگذرد باز به خودش ستم كرده چرا كه باعث جري شدن دشمن شده و او در ظلم و دشمني خود نسبت به ديگران از هيچ چيز دريغ نخواهد كرد. پس بايد به حدي در برابر دشمن كينه داشت كه او متوجه صفت و رفتار زشت خودش شده و به او فهمانده شود كه كينه و دشمني با ديگران كار درستي نيست و اگر بيشتر از حد معمول كينه‌ورزي ادامه يابد انسان از درجۀ تقوي عدول كرده و وارد بر عرصۀ بي‌تقوايي خواهد شد .
*
« حق پدر بر فرزند »
۲۸- قال علي (ع) : فَحَقُُّ الوالِدِ عَلي الْوَلَدِ اَنْ يُطيعَهُ في كُلّ شيً اِلّا في مَعْصيَةِ اللّهِ سُبْحانَهُ . ( حکمت ۳۹۹)
امام علي (ع) فرمود : حق پدر بر فرزند اين است كه در هر چيزي جز در معصيت خدا از پدرش اطاعت كند.
**
از نيكو‌ترين صفات اين است كه فرزندان از پدر و مادر خود ، اطاعت کنند ، البته این اطاعت کردن تا حدّی است که پدر و مادر از فرزندان خود ، کار حرامی را تقاضا نکنند .
*

«خودپسندي و محروميت‌ها»
۲۹- قال علي (ع ) : اَلْا عَجابُ يَمْنَعُ الأِزْديادِ. (حکمت ۱۶۷)
امام علي (ع) فرمود: غرور مانع از كمال و افزايش (نعمت و ثواب ) است.
**
تكبر و غرور به معناي اين است كه فردي خود را مثلاً از جهت درس و يا ثروت و يا خانوادگي از ديگران بالاتر بداند. و اين بالاتر دانستن را در روابط خود با ديگران ظاهر سازد؛ اين صفت بسياري از روابط انسان را محدود مي‌كند و در اثر محدود بودن ارتباطات ، از بسياري از چيزهاي خوب محروم مي‌شود. همين صفت باعث شد تا خداوند ، شيطان را از خود براند و از رحمت خود محروم سازد. اين صفت در هر انساني كه باشد او خودش را از رحمت الهي دور مي‌كند.
*
« سستي و تنبلي در كار »
۳۰-قال علي (ع) : مَنْ اَطاعَ الَّتوانيَ ضَيَّعَ الحُقُوقِ .
(حكمت ۲۳۹)
امام علي (ع) فرمود : كسي كه در كارها سستي و تنبلي كند ، حقوق را پايمال مي‌كند.
* *
تنبلي نيز از صفات ناپسند است . مردم نيز از افراد تنبل متنفّر هستند . روشن است كه تنبلي باعث عقب ماندگي انسان در تمام جهات تكامل و ترقي است . بنا بر اين شما نوجوانان تا دير نشده است بايد اين صفت را از خود دوركنيد چون هرچه زمان بگذرد ، دور كردن و ريشه كندن اينطور صفات از انسان مشكل‌تر مي‌شود.
*
« روزه و آزمايش مردم »
۳۱- قال علي (ع) : وَالصيامَ اِبْتلاءً لِاِخلاصِِ الْخَلْقِ .
( حكمت ۲۵۲ )
امام علي (ع) فرمود : و (خداوند) روزه را براي آزمايش اخلاص مردم ( واجب ساخت ) .
* *
روزه نيز از عبادتهاي بسيار مهم اسلام است . اسلام روي آن بسيار تأكيد كرده است . پيامبر (ص) و ائمه معصومين (ع) كساني هستند كه بيشتر از ساير مردم روزه مي‌گرفتند، يعني تا امكان پيدا مي‌كردند ، روزه‌هاي مستحبي مي‌گرفتند. خداوند روزه را بر امتهاي قبلي هم واجب كرد تا بدين وسيله ميزان اخلاص بندگان و اين كه كداميك از آنها ، نسبت به خداوند اخلاص دارند و خداوند را خالصانه عبادت و اطاعت مي‌كنند را مشخص كند و بندگان در سايۀ اخلاص به تقوي رسيده و اين صفت در وجود آنها ملكه مي‌شود.
*

« نااميدي و نابودي قلب »
۳۲- قال علي (ع) : وَاِنْ مَلَكَهُ اليَأسُ قَتَلَهُ الَْأََسَفُ .
( حكمت ۱۰۸ )
امام علي (ع) فرمود : اگر نا اميدي وارد قلب شود و بر آن حكومت كند حسرت‌ها و تأسف خوردن‌ها آن را نابود مي‌كند.
* *
يأس و نا‌اميدي از اِلقاءات و جنود شيطان است . شيطان با تزريق سم يأس و نا‌اميدي به پيكرۀ روح انسان ، او را به خمودي ، انزوا ، عقب ماندگي و محروميت از كمالات مي‌كشاند. يأس و نا‌اميدي آن چنان از ديدگاه امام علي (ع) مذموم و مورد نكوهش است كه امام در بيان ديگر مي‌فرمايند. « بدترين اين امت ( مسلمانان ) نيز نبايد از رحمت خداوند مأيوس باشند ، زيرا خداوند در سورۀ يوسف آيۀ ۸۷ مي‌فرمايد « از رحمت خداوند فقط كافران مأيوس هستند.»
از جمله عوارض خطرناك يأس ، بروز و ظهور ناراحتي رواني و از بين رفتن آرامش خاطر است و در قدم اول ، تأسف‌ها قلب انسان را تسخير و آرامش آن را به هم مي‌زنند و آن را تبديل به كانون اضطرابها مي‌نمايند.
*
« ترس چيست و ترسو كيست ؟»
۳۳- قال علي (ع) : وَالْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ .
(حكمت ۳)
امام علي (ع) فرمود : ترسو بودن نقص و كاستي است .
* *
ترس مقابل شجاعت است و شجاعت از اركان ايمان و از كمالات انسان است ترسو كسي است كه به دفاع از دين ، ناموس و آبروي خود اقدام نمي‌كند و در هر جايي كه لازم است با شجاعت اقدام كند، بر جان خود بيمناك است . پس كسي كه شجاعت نداردنقصي بزرگ در شخصيت والاي انساني او وجود دارد.
*
« صدقه دارو است »
۳۴- قال علي (ع) : اَلصَّدَقَةُ دَواءٌ مُنْجِحٌ . (حکمت۷)
امام علي (ع) فرمود: صدقه دارويي سودمند و شفا دهنده است .
* *
چون فردي كه صدقه مي‌دهد از كسي ديگر بلا و گرفتاري را بر طرف مي‌كند و يا به او كمك مي‌كند خداوند متعال هم از او بلا را رفع مي‌كند و در آخرت ، صدقه دفع كنندۀ گرفتاري‌ها و تقليل دهنده و يا از بين برندۀ عذاب الهي است .
رسول گرامي اسلام (ص) مي‌فرمايند :« بيمارانتان را با صدقه مداوا نماييد.»
در روايات وارد شده كه صدقه مرگ بد را دفع مي‌كند ، صدقه دادن در شب غضب خدا را خاموش مي‌سازد گناه بزرگ را از بين مي‌برد و حساب را آسان مي‌كند . صدقه مال را رشد و نمو مي‌دهد و عمر را زياد مي‌كند .پس بياييد تا هر روزمان را با دادن صدقه‌اي هر چند ناچيز ولي از روي اخلاص شروع كنيم .
« از فضل پدر تو را چه حاصل»
۳۵- قال علي (ع) : مَنْ اَبْطَََأَ بِه عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِه حَسَبُهُ .
( حكمت ۲۲)
امام علي (ع) فرمود : هر كسي كه كردارش او را كُند گرداند : مقام و منزلتش او را تند نمي‌گرداند .
*‌‌ *
اين كلام دربارۀ تشويق به عبادت و بندگي است . انسان در اين جهان ، همانند مسافري است كه مي‌تواند خود را به درجات عالي و كمالات روحانی برساند و مرکب این سیر فقط اعمال است ، اما کسی که اهل عمل و کسب فضایل و کمالات انسانی نباشد به وسيلۀ شرافت خود يا خاندانش نمي‌تواند فضيلتي براي خويش كسب كند . از اين رو ، گاهي شخصي با وجود داشتن نسبي عالي ، از بدترين افراد روزگار مي‌گردد مانند پسر نوح كه با كردار بدش ، خود را در زمرۀ غرق شدگان قرار داد. در آخرت نيز دست ديگران از ياري انسان بسته است . قرآن كريم در آيۀ ۳ سورۀ ممتحنه مي‌فرمايد : « هرگز بستگان و فرزندانتان روز قيامت سودي به حالتان نخواهند داشت .»
گيرم پدر تو بود فاضل از فضل پدر تو را چه حاصل
*

« گناه را كوچك نشمار»
۳۶- قال علي (ع) : اَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَخَفَّ بِهِ صاحِبُهُ .
( حكمت ۴۷۷ )
امام علي (ع) فرمود : سخت‌ترين گناه ( از نظر مجازات و كيفر ) اين است كه انجام دهندۀ گناه آن را دست كم بگيرد و كوچك حساب كند.
* *
گناه عبارت است از نافرماني و سرپيچي از دستورات خداوند . در اين صورت انسان نبايد به كوچك بودن برخي گناهان نگاه كند. و بگويد اين كه چيزي نيست ، ان شاءا… خدا مي‌بخشد . بلكه بايد انسان دقت كند نافرماني چه كسي را مرتكب مي‌شود. بنا براين هيچ گناهي را نبايد كوچك بدانيم پيامبر (ص) روزي به ابوذر فرمودند : « به كوچكي گناه نگاه نكن ، بلكه بنگر كه نافرماني چه كسي را مي‌كني ؟!
*
« خداوند هم شاهد و هم حاكم است »
۳۷- قال علي (ع) : اِتَّقُوا مَعا‌صِيَ اللّهِ فيِ الْخَلَواتِ ، فَاِنّ الشّاهِدَ هُوَ‌الحاكِمُ . ( حكمت ۳۲۴ ) امام علي (ع) فرمود: از نافرماني خدا در جاهاي خلوت بپرهيزيد زيرا همان خداوندي كه شاهد است دادرس ( روز قيامت ) هم است.
*‌*
ايمان به خدا و به یاد او بودن و توجه به اينكه او در هر شرايطي و حالي ناظر اعمال و رفتار ما است و اوست كه قاضي دادگاه قيامت است و مجازات‌ها را تعيين مي‌كند از عوامل مهم پرهيز از گناه است . زيرا انسان هر گاه و در هر جا كه بخواهد گناه كند خداوند را ناظر و حاضر مي‌بيند همين امر را اگر خوب انسان باور كرده باشد سد بزرگي در برابر انجام گناهان است و شيطان كمتر مي‌تواند در انسان نفوذ كند.
*‌
«لجاجت مانع فكر و انديشه »
۳۸- قال علي (ع) : اَللِّّجاجَةُ تُسُلُُّ الرَّأيَ .
( حكمت ۱۷۹ )
امام علي (ع) فرمود : لجاجت و يك دنده بودن . جلوي فكر و انديشه. انسان را مي‌گيرد.
* *
از جمله صفات بسيار زشتي كه ممكن است به سراغ يك نوجوان و يا خيلي از انسان‌ها بيايد صفت لجاجت و يك دنده بودن است. انسان لجوج كسي است كه بدون اينكه حق با او باشد روي نظر و كار خود اصرار و پافشاري بيجا مي‌كند . لجاجت آثار بسيار بدي به دنبال دارد . انسان لجوج دوستان صميمي خود را از دست مي‌دهد . انسان لجوج قدرت تفكر كردن و دقت در كارها را نيز ندارد. انسان لجوج همواره مورد تنفر مردم است ، مردم و حتي بستگان و دوستان او تمايلي به ارتباط و تماس با او ندارند و لذا انسان لجوج به تدريج تنها و منزوي مي‌شود انساني كه داراي اين صفت ناپسند است بايد خود را خيلي زودتر از شر آن نجات دهد.
*
«حسادت كمتر سلامتي بيشتر »
۳۹- قال علي (ع) : صِحَّةُ الجَسَدِ مِنْ قِلَّهِ الحَسَدِ .
(حكمت ۲۵۶ )
امام علي (ع) فرمود: سلامتي بدن انسان ناشي از كمتر حسادت كردن اوست.
* *
حسادت از بدترين صفات درميان صفات ناپسند است ، حسادت يك آتش دروني‌است كه هم روح را مي‌سوزاند و هم جسم و بدن را ذوب مي‌كند. هم انسان را منزوي مي‌سازد و هم همان طور كه آتش هيزم را مي‌سوزاند و نابود مي‌كند ، ايمان را كه تنها سرمايه و عامل نجات از عذاب قيامت است ، مي‌سوزاند و نابود مي‌كند. بترسيد از اين صفت فوق العاده خطرناك كه هيچ چيزي را براي انسان باقي نمي‌گذارد. امام همچنين در خطبۀ ۸۵ مي‌فرمايد: به يكديگر حسادت نكنيد زيرا همان طور كه اتش هيزم خشك را مي‌سوزاند و نابود مي‌كند حسادت هم ايمان را مي‌سوزاند و نابود مي‌كند.

« شگفتی های بدن انسان »
۴۰- قال علی (ع) : اِعجَبُوا لِهذَا الأِنسانِ یَنظُرُ بِشَحمٍ ، وَ یَتَکَلَّمُ بِلَحمٍ ، وَیَسمَعُ بِعَظمٍ ، وَ یَتَنَفَّسُ مِن خَرمٍ !! ( حکمت ۸)
امام علی (ع) فرمود : به شگفت آیید برای این انسان که با پیه (چشم ) می بیند ، و با گوشت ( زبان ) سخن می گوید ، و با استخوان ( گوش ) می شنود ، و از شکاف ( بینی ) نفس می کشد
**
از چند چیز ساده مانند پیه ، گوشت ، استخوان و منفذی کوچک ، که به دست سازنده ای بزرگ و تدبیر گری حکیم آفریده شده ، کارهایی بزرگ ساخته است . عظمت و ارزش این وسایل ارتباطی ، وقتی معلوم می شود که توان یکی از آنها کم یا در انجام دادن کارهایشان خلل ایجاد شود و قدرت خود را کاملاً از دست دهند . با این همه ، علماء و دانشمندان الهی این نکته را پذیرفته اند که این پیه و گوشت و استخوان نمی بینند و نمی گویند و نمی شنوند ، بلکه آنها تنها وسیله دیدن ، گفتن و شنیدن هستند و آنچه می بیند ، می شنود و توان تکلم و یا فهم الفاظ را دارد روح و یا مغز آدمی است .
این اجزاء با وجود سادگی موادشان ، دقایق و ظرایف و ویژگی منحصر به فردی دارند که اعضاء مشابه دیگر ندارند ، یعنی هر گوشت و پیه و استخوان و منفذی قادر به انجام این کار چهار عضو نیست بلکه تخصص هر کدام از سوی خالقی حکیم و برنامه ریزی مدبّر بر روی آنها تعبیه شده است .
انسان باید توجه داشته باشد که او بسیار ضعیف است و بر مرکب غرور سوار نشود .

شگفت آرید بر انسانی که از پیهی بود بینا
سخن گوید به لحمی ، بشنود با استخوانی نغمه ی دنیا
برآرد دم ز یک سوراخ مبهم بر سر بینی
که گر بندد بر آید جان شیرینش ز سر تا پا

«والسلام اعَلی مَنِ اتَّبعَ الهُدي »

ِ

قرن‌هاي متمادي نهج‌البلاغه را داشتيم اما از آن استفاده نكرديم و از معارف آن بهره نبرديم و بيماري‌هاي فردي و اجتماعي خود را براي خودمان نگه داشتيم. اين آن تاسف و افسوس بزرگي است كه هر كس با نهج‌البلاغه آشنا بشود در دلش جاي خواهد گرفت .
**
ما مفتخريم كه كتاب نهج‌البلاغه كه بعد از قرآن بزرگترين دستور زندگي مادي و معنوي و بالاترين كتاب رهايي بخش بشر است و دستورات معنوي و حكومتي آن بالاترين راه نجات است .
از امام معصوم ما است وصيتنامة سياسي ، الهی حضرت امام خميني (ره)
**
امروز مي‌شود از ديدگاه دقيق و نافذ اميرالمومنين عليه‌السلام به واقعيت‌هاي جهان و جامعه نگاه كرد و بسياري از حقايق را ديد و شناخت و علاج درد‌ها را پيدا كرد. همين است كه به نظر ما امروز از هميشه به نهج‌البلاغه محتاج‌تريم .
از سخنان مقام معظم رهبري حضرت آيت‌الله خامنه‌اي

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *