کارکردهای هیات های مذهبی

هیأت‌های مذهبی از قدیمی ترین نهادهای مردمی و اجتماعی بوده که حول محور حب اهل بیت عصمت و طهارت(ع) و تعظیم شعائر دینی به خصوص بزرگداشت ایام شهادت سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) فعالیت می‌نمایند، یکی از کارکردهای بسیار مؤثر هیأت های مذهبی، الگوسازی، مبتنی بر دین باوری و رعایت هنجارها، ارزشها  است. افراد با حضور در دسته جات، تکایا و حسینیه ها و استماع احادیث و درسهای اخلاقی و بهره‌مندی از آیات الهی، سیره‌ی علمی و عملی ائمه معصومین(ع) و اشعار مداحان در مدح و ثنای اهل بیت(ع) به صورت علمی و کاربردی، گام در مسیر فرهنگی می‌نهند که مبنای آن رعایت معنویات، اخلاقیات، اصول و مبانی اسلام ناب محمدی (ص) است.

بی شک «هیات» یکی از قوی ترین مراکز معرفتی شیعه بوده و هست و نقش آن در بالا رفتن ،آگاهی افراد ، معنویت فرد و اجتماع بی بدیل است. اگریک هیات مذهبی   با استفاده از روش صحیح، عالمانه و عاشقانه ،رهبری شود خواهد توانست بیشترین نقش را در رشد و تعالی فرد وجامعه  وفرهنگ آن داشته باشد که هیچ حرکت و تشکلی  با هزینه ها گزاف ،به پای آن نخواهد رسید و توان رقابت با او را نخواهد داشت.

  هیاتی که بتواند  ،عشق واحساس اعضا هیات را با شناخت واقعی از قرآن وائمه توام سازد هیچ جریانی توان مقابله با آن را نخواهد داشت ودر مقابل آن کم می آورد. واعضا آن هیات در مقابل اکثر آسیب ها مصون خواهند بود.

عده ای بر آن عقیده اند که  کارکرد  هیات مدهبی، فقط عزاداری  است  در حالیکه عزاداری یکی از کارکرد ها مهم آن  است که می بایست درکنار آن سایر انتظارات ازهیات را شکل داد وهدایت کرد

 شاید بتوان گفت مهم ترین کارکرد ، هیات مذهبی،  کارکرد فرهنگی وگسترش فرهنگ  علوی است چرا که عزادار وعزاداری که با فرهنگ علوی هم خوانی نداشته باشد آسیب آن از فواید آن بیشتر خواهد بوذوبه جای آنکه اعضارا به اهل بیت نزدیک نمایدبتدریج آنهارادور تر خواهد نمود.

 عزاداری  یکی از کارکردهای  مهم هیات های مذهبی  است از آنجایکه  تعدادزیادی از هیات ها فقط در ماه محرم وصفر حضور پررنگی دارند ودر این مدت فعالیت نموده وتا محرم دیگر فعالیت چندانی ندارند. که از همین مدت نیز می توان با برنامه ریزی  در جهت گسترش فرهنگ علوی استفاده کرد.

 هرچند که هیات های مذهبی هم هستند که چندان به کارکرد فرهنگی هیات توجه ندارد  .وفقط عزاداری می نمایند.

اما خیلی ازهیات های مذهبی از جمع شدن افراد برای عزاداری به عنوان یک فرصت  در جهت تبلیغ وتبین اسلام وقرآن واهل بیت  استفاده می کنند.

هیات مذهبی علاوه بر کارکرد فرهنگی وعزاداری کار کرد ها دیگری هم دارند که می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

اصلی ترین رسالت هیأت های مذهبی اقامه عزاداری و سوگواری و ذکر مصیبت در شهادت حضرت سید الشهدا(ع) و احیاء فرهنگ پرشور و شعور و بالنده‌ی عاشورا و تعظیم شعائر مذهبی و دینی است. اما آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش اجتماعی هیأتهای مذهبی در جامعه و کارکرد آنها در برقراری تعاملات در سطوح مختلف مردمی است. این کارکرد، انسان را برای رسیدن به یک هویت مذهبی و حیات دینی کمک می کند. فرهنگ عاشورا و مکتب امام حسین (ع) درس آموز ابعاد گوناگون زندگی بشر و متفکرین، خاصه شیعیان بوده است، به عنوان نمونه؛ مهاتما گاندی، رهبر اندیشمند انقلاب و تحول بزرگ هند می گوید: من زندگی امام حسین(ع)، آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خواندم و توجه کافی به صفحات کربلا نمودم و بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از سرمشق امام حسین(ع) پیروی کند.

میسیو باربین، اندیشمند آلمانی می گوید: تا به امروز تاریخ بشریت نظیر چنین شخص مآل اندیش و فداکاری به خود ندیده و نخواهد دید. هنوز اسرای حسین (ع) نزد یزید نرسیده بودند که علم خونخواهی امام حسین(ع) برافراشته شد و نهضت عظیمی علیه یزید آغاز گردید.

در این راستا و با توجه به شعائر و اهداف عالی و بلند حاکم بر حرکت حسین بن علی (ع) و فرهنگ عاشورا، هیأت های مذهبی نیز ضمن اقامه‌ی عزاداری و سوگواری و بزرگداشت مناسبت های عظیم اسلامی در دیگر شئون اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی و… که در شرع مقدس اسلام و احادیث معصومین (علیهم السلام) آمده است، وارد شده و نسبت به اجرای آن با جدیت فراوان می کوشند.

یکی دیگر از کارکردهای هیأت های مذهبی مساعدت، بسترسازی و کمک به انسان ها برای تعالی جویی و فضیلت طلبی است. در این نهاد مذهبی که ملاک تفوق و برتری، صرفاً عشق و علاقه به اهل بیت(ع) و رعایت شرع مقدس اسلام و دستورات الهی است، افراد در کنار هم جمع شده، بر اساس و چارچوب فعالیت های خداپسندانه و تقرب به درگاه باری تعالی تلاش می نمایند تا مسیر سعادت را بپیمایند.

از دیگر کارکردهای اجتماعی مؤثر هیئات مذهبی و دیگر نهادهای دینی، کنترل غیر مستقیم جامعه و افزایش فضیلت‌های معنوی است. در بررسی های به عمل آمده در ایام و مناسبت های اسلامی، تعظیم شعائر دینی به خصوص در ماههای محرم، صفر، رمضان و فصول نیایش زمینه‌ای است تا افراد کمتر اسیر هوای نفس شده، حتی بزه کاران، مجرمین، مفسده‌جویان نیز بعضاً در این ایام از فعالیت های غیر اخلاقی، انسانی و انحراف آمیز خود کاسته و به سوی معنویات و برنامه های الهی روی می آورند.

یکی دیگر از تعاملات هیأت های مذهبی، پر نمودن اوقات فراغت افراد، به طور منسجم و نهادینه است. افراد و اعضایی که فصول اشتراک دیگر اجتماعی، قومی، فکری و… دارند، غیر از ایام خاص مذهبی و تبلیغی و مناسبت های اسلامی چون ماههای محرم، صفر، فاطمیه(س) و رمضان، در دیگر ایام سال به صورت گروههای کوچکتر گرد هم جمع شده و نسبت به اجرای برنامه های مختلف دینی، چون قرائت قرآن، ادعیه، زیارتنامه ها، برگزاری کلاسهای آموزشی، اخلاق، احکام و علوم دینی و برنامه های فرهنگی و دینی اهتمام و اقدام می نمایند.

هیأت های مذهبی در زمینه های دیگری چون انجام اعمال انسان دوستانه، انفاق و دستگیری از محرومین، تهیه‌ی جهیزیه و امکانات اولیه‌ی زندگی برای تازه عروسان و زوجهای جوان کم توان، ایجاد صندوق های قرض الحسنه و اهداء وامهای بدون بهره و راه اندازی سیستم های خدمات درمانی رایگان و… به واسطه ی ایجاد ارتباط بین افراد خیر و توانمند جامعه با افراد بی بضاعت و کم توان فعالیت می نمایند.

هیأت های مذهبی در جمع آوری مساعدت های کم و زیاد مردم به عنوان نذر و توزیع آن در قالب هایی چون اطعام گسترده ی مردم، به ویژه در مناطق محروم نیز فعالیت چشمگیری داشته که این نیز، تعاملی است مناسب بین هیأت و جامعه.

هیاتی خواهد توانست  به کارکرد فرهنگی خود جامعه عمل بپوشاند که:

۱-یاوران فرهنگی(واعظ،سخنران،مشاور ومسو.لان ،خادمان)با کفایت  داشته که علاوه بر تشکیل حلسات نیاز های روز، فکری ،اعتقادی  اعضا  را احساس کرد  و با همکاری یکدیگر  به چاره اندیشی پرداخته تا  این مهم را محقق سازند.

۲-در راس هر یک از بخش های هیات اعم از اجرا، محتوا، تدارکات، روابط عمومی و … باید مسئولی متدین و کارآمد و بلند نظر باشد.

۳- مسئول هیات نقش  اساسی  در کارکرد وعملکرد هیات دارد و مبانی فکری او در شکل گیری و آینده هیات بسیار مهم است. چه بسا هیاتی که به جهت حضور شخصی احساسی  یا بد سلیقه یا بی اطلاع از روح دین، باعث انحراف افراد زیادی شده است.
اگر مدیر هیات مورد تایید و محبوب اعضای  آن هیات باشد تاثیرات زیادی بر روحیه و رفتار جمع خواهد گذاشت. انقلابی بودن مدیر، توجه مدیر به احکام و شرع مقدس، تواضع مدیر، احترام او به مهمانان، احترام او به علما و شهدا و سادات و …  حتی گرایشات علمی و عملی وی، از مسائلی است که اگر در مدیر باشد می توان در دیگران هم مشاهده کرد؛ بنابراین هیاتی که مدیر سالم و با تقوایی وارادتمند ویژه به اهل بیت علیهم السلام و ولایت فقیه داشته باشد. معمولا از بسیاری انحرافات مصون وکارکرد مطلوبی خواهد داشت .

توجه:

در مدیریت یک هیات آنچه مهم است جایگاه حقیقی مدیر است نه جایگاه حقوقی او؛ یعنی مدیر هیات باید بدون در نظر گرفتن جایگاهش شخصیتی واقعی داشته باشد. مهربانی، متانت، نجابت، پرکاری و صلابت مدیر در پیشرفت یک هیات بسیار موثر است.

۳-در طول سال در تمام مناسبت های مذهبی اعم از شهادت و ولادت شرکت فعال داشته وبا مصائب اهل بیت و فلسفه عزاداری ، چگونه عزاداری نمودن ،به هنگام عزاداری چه نکاتی را رعایت نمودن ،نظر مراجع تقلید در مورد عزاداری ،نظر مراجع به استفاده از سنج وطبل ،آگاه ومطلع  شده باشند  . نه آن که از ظواهر سایر هیات ها الگو برداری واجرایی نماید  که احتمال خطا است چرا ممکن است عوامل اصلی آن هیات شایستگی های لازم را نذاشته وفقط به ظواهر توجه کرده باشندوقصد رقابت ظاهری، نه محتوایی با هیات های  دیگر دارند.

 

 حداقل  انتظاراتی ،  که از  اعضای هیات های  مذهبی  انتظار می رود که  آن را رعایت نمایند  :

۱- عزاداری امری مستحبی است که خیلی توصیه شده وبزرگان ما (علما ومراجع تقلید )در آن شرکت جسته وافتخار می کرده  به شرط آنکه در انجام امور واجب خللی ایجادننمایدوعزاداری  چه از لحاظ محتوایی وچه ظاهری متضاد ارزشهای دینی واهل بیت نباشد

۲-فرد هیاتی که در مراسم عزاداری شرکت می کند   نباید بعلت بیداری تا دیر وقت، نماز صبح قضا شود ویا برای دیگران مشکلی ومزاحمتی ایجاد نمایدوصدای بلند گو وادوات آن آزار دهند همسایگان وسایرین باشد

۳- هیاتی  نسبت به نماز اول وقت حساس بوده و باشنیدن صدای الله اکبر دست هر کاری کشیده ودر صف نماز می ایستد هرچند در اوج سینه زنی یا مصیبت خوانی  باشد وبا بلندشدن وآماده شدن برای اقامه نماز  ، هیاتی  بودن خود را به همگان ثابت می نماید  نه آنکه موذن اذان بگویید واوبه سینه زنی ادامه دهدکه این مغایر عزاداری یک شیعه است  چرا که امام حسینی  که من وشما برای اوبه عزاداری می پردازیم در بحبوحه جنگ به نماز ایستاد  پس چرا من شما،از این کار به بهانه شرکت در هیات غفلت می نمایم وفرع را فدا اصل می نمایم

۴-هیاتی در شادی  ائمه شاد ودر غم آنها اندوهناک است واین امر اختصاص به محرم تنها ندارد.در طول سال در جلسات شرکت جسته وبه شادی وعزاداری می پردازد.وبر خرمن معرفت خود می افزاید.

۵-هیاتی اخلاق ورفتارش بر اساس کردار وگفتار ائمه تنظیم می شودوباگذشت وصبور  است وکمک به دیگران در سرلوحه کار او است

آنچه گفتیم حداقل انتظاراتی است که به عنوان کارکرد از هیات واعضای هیات انتظار می رود وبسیاری از هیات ها کارکرد ها وعملکرد آنها بسیار فراتراز این حد است والگو ی  مناسب برای دیگران هستند  هرچند که در وضعیت کنونی بعضی از هیات ها حداقل هم را رعایت نمی کنند که باید حساب آنها راازدیگران  جدا کرد  بطوریکه  همین امسال در مشهد شاهد بودیم هیات از کیلومتر ها راه دور آمده تا به عزاداری در جوار مرقد امام هشتم بپردازد اما متاسفانه  صدای الله اکبر بلند می شوند اما هیات به سینه زنی ادامه می دهد وحتی برای هیاتی که تصمیم دارند سینه رنی را تعطیل واقامه نماز نماید مشکل ایجاد می نماید.گویا هیات مذهبی شده میدان رقابت بین صدای ،طبل وسنج وادوات جدید وبه رخ کشیدن آن به سایر هیات ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *